گذشت از قصاص چیست؟

وب سایت حقوقی دادیار به معرفی و بررسی تخصصی گذشت از قصاص کیست؟و شرایط گذشت از قصاص پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه گذشت از قصاص :

از جمله مواردی که قصاص را از بین میبرد گذشت اولای دم در عملی نمودن اجرای حکم قصاص است که این موضوع امکان دارد با دریافت خسارت به اندازه دیه یا بر اثر توافق کمتر یا بیشتر از دیه باشد یا گذشت از مجرم بدون دریافت دیه به شکل مجانی انجام شود.

وقتی که قتلی اتفاق می‌افتد خویشآوندان مقتول به دنبال قصاص قاتل و دریافت خون بهای مقتول می‌باشند و قصاص یک حق به شمار می‌رود. اما امکان دارد عده‌ای از اولیای دم به سبب دلایلی مثل گاهی نیاز مالی و نیکوکاری و بخشش قاتل از قصاص گذشت نموده و جان انسان دیگری را حفظ نمایند

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

اصولاً در حقوق و قانون کشور ایران جرایم دو وجه ی عمومی و خصوصی دارا می باشند. دسته بندی مذکور سببی می باشد که جرم به منافع شخصی و عمومی جامعه می رساند. در مورد گذشت از قصاص ضرورت دارد به موضوعاتی پرداخته شود تا کاملا مفهوم گذشت و رضایت تفهیم گردد.

مفهوم گذشت :

آن چه  که بیشتر در ذهن عامه مردم نقش می‌بندد آن است که گذشت در جرم به چه مفهوم می‌باشد؟ قانونگذار همیشه مقرراتی را تعیین کرده که اگر جنبه خصوصی جرم بیش از جنبه عمومی آن باشد از جرایم قابل گذشت محسوب می‌شود.

جرایم خصوصی به معنای جرایمی می باشد که شخص شاکی فرد خاصی می باشد که از فردی که حق او را تضییع نموده است شکایت دارد. مثل دعوایی که بین موجر و مستاجر اقامه می شود و در بیان مفهوم دعاوی عمومی باید گفت که دعاوی عمومی از جمله دعاوی می باشد که جنبه حقوقی عموم مردم در آن در نظر گرفته شده است.

مثل شکایت شخص از شهرداری به سبب تصرف ملک و مانند آن. به شکل کلی جرم قابل گذشت به جرمی گفته می شود که شاکی بعد از اقامه ی دعوا در دادگاه رسیدگی به آن جرم را آغاز نموده است .

بنابراین شروع دعوا و پیگیری جرم و اجرای حکم وابسته به شکایت شخص شاکی خصوصی است. منظور از شاکی یا مدعی خصوصی فردی می باشد که به شکل مستقیم از جرم ضرر دیده است و پیگیری کیفری مجرم را از دادگاه کیفری تقاضا دارد و مطالبه خسارت می نماید.

اما شخصی که جرمی ارتکاب می یابد که دارای جنبه عمومی بیشتری باشد پیرو آن مرتکب جرم غیرقابل گذشت شناخته می‌شود و هر جرمی که در تعریف بالا جا نداشته باشد جرم غیرقابل گذشت محسوب می شود.

مثل شخصی که هدف حمله انتحاری به ورزشگاهی باشد و پیش از کسب موفقیت و حصول نتیجه بازداشت شود، بسیار روشن است که جرمی غیر قابل گذشت است زیرا حق الله و حق الناس را از بین برده است.

مفهوم گذشت در جرم قصاص :

وقتی از گذشت در قصاص یاد می شود برابر با مفهوم عفو و بخشش می باشد. در مورد موضوعات حقوقی گذشته به مفهوم صرف نظر کردن شاکی خصوصی از تعقیب و یا اجرای مجازات محکومان علیه می باشد. بنابراین مقصود از گذشت جرم قصاص متوقف شدن پیگیری و مجازات محکوم علیه می باشد. اما اگر شاکی خصوصی از حقوق خود به طور کامل چشم پوشی کند اصطلاح ابراز رضایت استفاده می شود.

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

شیوه اعمال گذشت در قصاص :

به طور کلی مقصود از گذشت در جرایم مستوجب قصاص آن است که شاکی خصوصی در جرمی که مجازات آن قصاص باشد نسبت به آن گذشت نماید. البته شرایط خاصی را هم باید در نظر داشت. بنابراین گذشت شاکی خصوصی در این جرایم سبب تخفیف در مجازات و یا تعویق در صدور حکم دادگاه و نظام آزادی مشروط و نیمه آزادی و جایگزین نمودن زندان و تعلیق اجرای مجازات خواهد شد.

گذشت در جرم قصاص :

مقصود از جرم موجب قصاص جرمی می باشد که وقتی جانی مرتکب قتل عمد و یا قطع عضو شده است قانون او را به مجازات قصاص محکوم نموده است.

قصاص  دربر رگیرنده ی قصاص نفس و قصاص قطع عضو است و از جمله مجازاتی می‌باشد که در قانون مجازات ایران جاری بوده و می‌توان آن را اعمال نمود. رای به قصاص از جمله آرایی می باشد که دارای شاکی خصوصی است و در صورت گذشت شاکی شخص مجنی علیه و یا اولیای دم   مجازات آن در هر مرحله تعقیب و رسیدگی و حتی اجرای حکم متوقف خواهد شد. یا این که اشخاص مذکور این امکان را خواهند داشت که با تبدیل مجازات فرضا پرداخت جریمه در ازای اجرای قصاص گذشت کنند و یکی از شرایط گذشت آن است که همه اولیای دم باید گذشت نمایند.

البته منوط بر آن که اولیای‌دم وجود داشته باشد. بنابراین اگر مضاف بر شاکی خصوصی مدعی‌العموم یا دادستان هم جزو شاکی مجرم قرار بگیرند در این حالت گذشت شاکی خصوصی بلا اثر خواهد بود. چون وقتی مدعی‌العموم یعنی شخص دادستان شاکی شخصی اشخاصی باشد، به این مفهوم است که شخص نظم عمومی و امنیت جامعه را مختل نموده یا به آن صدمه رسانده است که در این صورت حق عموم بر حق فرد خاص اولویت خواهد داشت.

مفهوم اولیای دم :

گذشت از قصاص ویژه ی اولیای دم مقتول می باشد و به غیر از آن ها شخص دیگری  قادر نیست قصاص را تقاضا نموده یا از آن بگذرد. ولی دم در حقیقت ورثه مقتول محسوب می‌شوند. به استثنای مرد یا زن که دارای حق قصاص نیستند،

وراث مقتول شامل پدر و مادر و فرزندان در طبقه اول پدربزرگ و مادربزرگ و خواهر و برادر در طبقه دوم و عمه و عمو و خاله و دایی در طبقه سوم هستند. لازم به ذکر است که چنان چه مرتکب جرم قتل جزو ورثه باشد ولی دم محسوب نمی شود و دارای حق قصاص و دیه نیست. مثلاً اگر پسری پدر خود را بکشد جزو  ولی دم  پدر خود محسوب نمی‌شود و گذشت او در مجازات موثر واقع نخواهد شد.

اختلاف نظر بین اولیای دم :

اگر شخص مقتول دارای چند ولی دم باشد و از آن ها تقاضای قصاص نموده و برخی دیگر تقاضای گذشت نمایند یا بخواهند دیه دریافت کند وضعیت آن ها به چه صورت در می آید؟در پاسخ به این سوال باید چند فرض را در نظر گرفت:

-چنان چه عده‌ای از اولیای دم تقاضای قصاص داشته باشند و عده‌ای دیگر قاتل را ببخشند قاتل قصاص خواهد شد و سهم دیه اشخاصی که گذشت نموده اند  به قاتل پرداخت می‌شود.

-عده‌ای از اولیای دم تقاضای قصاص و عده‌ای دیگر تقاضای دیه داشته باشند  قاتل قصاص شده و سهم دیه اشخاصی که تقاضای  دیه دارند به وسیله اولیای دمی که قصاص را تقاضا نموده اند به آن ها پرداخت خواهد شد.

-چنان چه عده ای از اولیای دم  تقاضای قصاص کنند و دیگران قاتل را ببخشد قاتل قصاص خواهد شد و سهم دیه اشخاصی که گذشت کرده اند  به قاتل اعطا خواهد شد.

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

شرایط گذشت

کسانی که دارای حق قصاص هستند تا هر موقع پیش از اجرای حکم قصاص این امکان را خواهند داشت که قاتل را  عفو کنند. بنابراین وقتی که قاتل برای دار بالای چوبه آن قرار می‌گیرد با گذشت اولیای دم از قصاص آزاد می شود.

بعد از گذشت امکان رجوع اولیای از آن وجود ندارد. و در شرایطی خودشان مستحق حکم قصاص قرار می‌گیرند و قاتل تلقی می شوند

چنان چه مقتول قبل از فوت خود قاتل را ببخشد اولیای دم این امکان را ندارند که قاتل را قصاص نمایند. چون در اصل این حق مقتول است که با عفو خودش قبل از مرگ حق قصاص را منحل نموده است.

گذشتی که از سوی اولیای دم صورت می‌گیرد باید قطعی باشد. بدین مفهوم که تحقق آن منوط به هیچ شرطی قرار نگیرد. مثلا اگر پدر مقتول بیان دارد در شرایط قاتل را می بخشد که فلان کار را انجام دهد. این بخشش بلااثر خواهد بود. البته قبل از اجرای حکم دوباره ملاحظه می شود که شرط محرز شده است یا نه اگر شرط احراز نیابد حق قصاص همچنان برای صاحب آن باقی می‌ماندو

گذشت از قصاص امکان دارد به شکل رایگان انجام شود یا در برابر دریافت دیه کمتر یا بیشتر از آن باشد که در این صورت به آن تراضی و مصالحه اطلاق می شود که قابل توجه آن است که چنان چه مقتول  بدهی  داشته باشد و ارثی که از او به جای مانده برای پرداخت دیون او کافی نباشد ورثه قادر نیستند بدون پرداخت بدهی و دیون او به طور رایگان قاتل را عفو کنند و اگر این کار را انجام دهند وظیفه دارند بدهی‌های متوفی از اموال خودشان پرداخت نمایند.

موارد سقوط قصاص :

-از بین رفتن محل قصاص :

مثلاً چنان چه یک نفر دست یک نفر را قطع کرده باشد اما پیش از قصاص دستان شخص، در حادثه دیگری قطع شده باشد در این حالت جانی قصاص نخواهد شد و باید دیه پرداخت کند یا فرضا یک شخص فرد دیگر را به قتل رساند، در شرایطی که هیچ دسترسی به او نباشد قصاصی هم اجرا نخواهد شد و باید از اموال قاتل دیه پرداخت شود.

-بخشیده شدن جانی :

مورد دیگری که سبب می شود قصاص اجرا نشود، بخشیدن شخص جانی به وسیله مجنی علیه یا ولی دم می باشد این عمل به سه طریق صورت می‌گیرد یا بلاعوض انجام می‌شود. یعنی اولیای دم گذشت می‌کند بدون این که وی از جانی  دیه دریافت کند یا مع العوض انجام می شود یعنی که در برابر وجه المصالحه اولیای دم از حق خود گذشت می کنند یا امکان دارد خود قاتل قبل از فوتش از قصاص گذشت کند که در این صورت این حق  به ورثه تعلق نمی گیرد.

گذشت از قصاص
گذشت از قصاص

-وارث شدن قصاص از طرف قاتل :

اگر کسی که در جنایت عمدی شراکت داشته یا به آن ارتکاب یافته است جزو ورثه مقتول باشد ولی دم نخواهد بود و حق قصاص و دیه را هم ندارد و قصاص را هم به ارث نخواهد برد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *