صلاحیت ذاتی چیست ؟

وب سایت حقوقی دادیار به معرفی و بررسی تخصصی صلاحیت ذاتی چیست؟و شرایط صلاحیت ذاتی پرداخته تا بهترین نحو شما را از حق و حقوقتان آگاه سازد.

مقدمه صلاحیت ذاتی

صلاحیت ، یکی از مباحث مرتبط با دادرسی می باشد .

صلاحیت به معنای اهلیت مراجع رسیدگی کننده برای رسیدگی به امور قضایی می باشد .

صلاحیت ذاتی
صلاحیت ذاتی

مبحث صلاحیت :

به دو نوع زیر تقسیم می شود که هر یک دارای قواعد و احکام خاص خود می باشد :

در این مقاله ، به بررسی صلاحیت ذاتی و مسائل و قواعد مرتبط با آن می پردازیم .

صلاحیت ذاتی :

صلاحیت ذاتی ، از سه حیث مورد بررسی قرار می گیرد :

در ادامه ، سه مولفه ی فوق را مورد بررسی قرار می دهیم .

صنف :

منظور از صنف ، بررسی و تقسیم بندی مراجع رسیدگی کننده از حیث قضایی یا اداری بودن آن ها می باشد.

به عنوان مثال ، مرجع قضایی به اختلافات ناشی از حقوق و روابط خصوصی اشخاص و مردم با یکدیگر می پردازد . مانند دادگاه خانواده و یا دادگاه عمومی حقوقی

در مرجع اداری ،  تظلمات مردم نسبت به دولت و یا اختلافات مردم و دولت یا نهاد های دولتی و عمومی در صورتی که اختلافات ناشی از اعمال حاکمیت این نهاد ها باشد ، مورد رسیدگی قرار می گیرد  .

به طور مثال ، اخذ مالیات ، صدور مجوز صادرات و واردات که از موارد اعمال حاکمیت می باشد .

دیوان عدالت اداری ، به عنوان مهمترین مرجع اداری ، مثال خوبی برای این دسته از مراجع رسیدگی کننده می باشد .

نوع :

منظور از نوع ، تقسیم بندی مراجع رسیدگی کننده از حیث عمومی یا اختصاصی بودن مرجع می باشد .

مرجع عمومی ، مرجعی است که جهت رسیدگی به دعاوی و موضوعات مختلف ، اصولا دارای صلاحیت و اهلیت می باشد مگر آن که به موجب قانون ، صلاحیت رسیدگی به یک موضوع به طور خاص از حیطه ی صلاحیت آن خارج شده باشد .

مرجع عمومی در امور حقوقی ، دادگاه عمومی حقوقی و در امور کیفری ، دادگاه عمومی جزایی ( دادگاه کیفری دو ) ، در امور اداری ، تنها مرجع عمومی دیوان عدالت اداری می باشد .

مرجع اختصاصی و یا مرجع اسثتنایی ، مرجعی است که اصولا صلاحیت رسیدگی به موضوعات مختلف را نداشته مگر آن که به طور خاص ، قانون گذار رسیدگی به موضوعی را در صلاحیت ان مرجع قرار داده باشد .

مرجع اختصاصی در امور حقوقی ، دادگاه خانواده و شورای حل اختلاف و در امور کیفری ، دادگاه انقلاب و یا دادگاه نظامی و در امور اداری ، کمیسیون های ماده ی هفتاد و هفت و یا صد قانون شهرداری می باشد .

استناد دادگاه به مستند صلاحیت خود :

در مورد این که ایا لازم است دادگاه رسیدگی کننده در ضمن صدور رای ، به مستند  صلاحیت خود استناد کند اشاره کند یا نه ، باید بین دو مرجع اختصاصی و عمومی قائل به تفکیک شویم .

صلاحیت ذاتی
صلاحیت ذاتی

درجه :

مراجع رسیدگی کننده ، از حیث درجه ، اصولا به مراجع تالی و عالی تقسیم می شوند .

درجه ، ناظر به سلسه مراتبی است که ما بین مراجع رسیدگی کننده به دعاوی وجود دارد .

برای مثال ، دادگاه عمومی ، مرجع تالی و دادگاه تجدید نظر ، نسبت به آن مرجع عالی محسوب می شود و امکان تجدید نطر در آرای صادره از مراجع عمومی را دارد .

در مراجع اداری و غیر دادگستری نیز این سلسه مراتب وجود دارد . به عنوان مثال ، برای رسیدگی به اختلافات ناشی از روابط کار ، مرجع تالی ، هیات تشخیص اداره ی کار و مرجع عالی ، هیات حل اختلاف اداره ی کار می باشد .

نکته ی قابل ذکر در مورد درجه و سلسله مراتب مراجع رسیدگی کننده ، این است که تا زمانی که پرونده ای در مرجع تالی مورد رسیدگی قرار نگرفته باشد ، امکان رسیدگی به آن در مرجع عالی وجود ندارد .

بنابراین ، با توجه به این سه مولفه ی فوق ، صلاحیت ذاتی مراجع رسیدگی کننده به دعاوی تعیین میشود .

به عنوان مثال ، دادگاه عمومی حقوقی ، یک مرجع قضایی عمومی تالی می باشد و دادگاه تجدید نظر ، یک مرجع قضایی عمومی عالی می باشد .

احکام صلاحیت ذاتی :

در خصوص صلاحیت ذاتی ، احکام و قواعد زیر باید مورد توجه قرار گیرد :

صلاحیت ذاتی دادگاه و مرجع رسیدگی کننده باید تا پایان امر دادرسی و صدور رای وجود داشته باشد . بنابراین قواعد و قوانینی که راجع به صلاحیت ذاتی تصویب می شوند ، در مورد دعاوی در حال رسیدگی نیز حاکم بوده و به عبارت دیگر قواعد راجع به صلاحیت ذاتی مراجع رسیدگی کننده ، عطف به ماسبق می شوند و اگر در اثنای رسیدگی قانونی تصویب شود که صلاحیت ذاتی دادگاه رسیدگی کننده را تغییر داده باشد ، دادگاه ملزم به صدور قرار عدم صلاحیت و ارسال پرونده به مرجع صالح می باشد .

قواعد مرتبط با صلاحیت ذاتی محاکم و مراجع رسیدگی کننده از نوع قواعد آمره می باشد . به این معنا که توافق خلاف قواعد صلاحیت ذاتی ممکن نبوده و دادگاه ها نمی توانند از مقررات صلاحیت ذاتی عدول نمایند و در صورتی که در رسیدگی به دعوا ، قواعد صلاحیت ذاتی رعایت نشده باشد ، رای صادره در مرجع تجدید نظر یا فرجام خواهی نقض خواهد شد حتی اگر ذینفع به این امر ایراد نکرده باشد .

صلاحیت ذاتی
صلاحیت ذاتی

ایراد عدم صلاحیت ذاتی :

خوانده ی دعوا ، در دفاع از خود ، می تواند نسبت به امور شکلی دعوای اقامه شده ، علاوه بر ماهیت دعوا ، ایراد مطرح کند .

در طرح ایرادات شکلی ، ماده ی هشتاد و چهار قانون ایین دادرسی مدنی ، ایراداتی را بیان می کند که بند یک آن ، به عدم صلاحیت دادگاه اشاره می کند .

خوانده ی دعوا ، می تواند نسبت به عدم صلاحیت دادگاه ، ایراد مطرح کند .

صلاحیت همان طور که بیان کردیم ، به دو نوع ذاتی و محلی تقسیم می شود .

در صورتی که خوانده به عدم صلاحیت ذاتی دادگاه ایراد کند ، دادگاه ملزم به بررسی بوده و در صورتی که ایراد خوانده وارد باشد ، باید قرار عدم صلاحیت به نفع دادگاه صالح صادر شود .

اگر تا پایان جلسه ی اول دادرسی ، خوانده به عدم صلاحیت محلی دادگاه ایراد کند ، دادگاه باید جدا از ماهیت دعوا به ایراد مطرح شده پرداخته و پاسخ خوانده را بدهد و اگر ایراد خوانده وارد باشد ، اقدام به صدور قرار عدم صلاحیت کند .

در واقع ، در خصوص صلاحیت ذاتی ، دادگاه نباید منتظر ایراد خوانده بماند و اگر صلاحیت خود را احراز ننمود ، ملزم است که قرار عدم صلاحیت صادر کند

در پایان ، شایسته است که به بررسی صلاحیت محلی مراجع رسیدگی کننده بپردازیم .

صلاحیت محلی ( نسبی ) :

یکی دیگر از انواع صلاحیت مراجع رسیدگی کننده  ، صلاحیت نسبی و یا محلی می باشد .

با ذکر یک مثال ، به بررسی مفهوم صلاحیت محلی می پردازیم .

وکیل طلاق در شیراز میگوید:فرض کنید زوجه قصد طرح دعوای طلاق داشته باشد . برای طرح دعوای طلاق به موجب قانون ، دادگاه خانواده صالح به رسیدگی می باشد .البته شایان به ذکر است که جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه طلاق میتوانید با وکیل طلاق در بندر عباس و همچنین وکیل طلاق در اصفهان مشورت نمایید و به بهترین نحو به حل مشکلات خود بپردازید.

در تمامی شهرستان ها تقریبا دادگاه خانواده وجود دارد . زوجه برای اقامه ی دعوای خود ، باید در دادگاه خانواده کدام محل اقامه ی دعوا نماید .

دادگاه محل اقامت زوج یا دادگاه محل اقامت زوجه و یا دادگاه محل انعقاد عقد نکاح ؟

دادگاهی که صالح به رسیدگی می باشد ، اصطلاحا دارای صلاحیت نسبی است .

قواعد مرتبط با صلاحیت نسبی ، از نوع قواعد آمر‌ه نمی باشد ، و بنابراین امکان توافق خلاف ان وجود دارد .

در صورتی که خوانده تا پایان جلسه ی دادرسی به عدم صلاحیت نسبی دادگاه ایراد نکند ، دادگاه الزامی در صدور قرار عدم صلاحیت نداشته و می تواند به دعوا رسیدگی کند .

در صورتی که از رای صادره ، تقاضای تجدید نظر شده باشد ، اگر دادگاه بدوی فاقد صلاحیت نسبی و یا ذاتی باشد ، حتی اگر خوانده به عدم صلاحیت دادگاه ایراد نکرده باشد ، مرجع تجدید نظر مکلف به نقض رای خواهد بود .

صلاحیت ذاتی
صلاحیت ذاتی

اما در مرجع رسیدگی فرجامی ، یعنی دیوان عالی کشور ، در صورتی که دادگاه صادر کننده ی رای ، فاقد صلاحیت ذاتی باشد ، رای صادره نقض می شود اما در صورتی رای صادره به استناد عدم صلاحیت نسبی نقض خواهد شد که خوانده تا پایان جلسه ی اول دادرسی به این امر ایراد کرده باشد .در غیر این صورت رای صادره به علت عدم صلاحیت نسبی نقض نخواهد شد .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *